Kolposkopia jest metodą badania szyjki macicy posiadającą wysoką czułość diagnostyczną. W Polsce zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego istnieje obowiązek weryfikacji za pomocą kolposkopii nieprawidłowych wyników badań cytologicznych( LSIL, HSIL, ASC, ASC-US). Bez tego badania diagnostyka cytologiczna szyjki macicy jest po prostu niepełna.

Kolposkopia pozwala ocenić stan powierzchni szyjki macicy, dolnej części jej kanału, pochwy oraz sromu. Do pochwy wprowadza się wziernik rozszerzający jej ściany, co powoduje ukazanie się szyjki macicy. Szyjkę bada się za pomocą kolposkopu umożliwiającego uzyskanie trójwymiarowego obrazu w powiększeniu do 50 razy, a posługując się kolpomikroskopem – nawet do 400 razy. Dokonuje się trzykrotnej obserwacji. Pierwszej przed usunięciem wydzieliny pochwowej z szyjki macicy, drugiej po przemyciu 0,9% chlorkiem sodu, trzeciej po przemyciu 3% roztworem kwasu octowego bądź 5% roztworem kwasu mlekowego.

Zważywszy, że wszystkie obszary zaczerwienienia na szyjce macicy (erytroplakia), zarówno nadżerka prawdziwa jak i ektopia, mają makroskopowo podobny wygląd, ginekolog zazwyczaj informuje pacjentkę o konieczności uzyskania komórek do oceny cytoonkologicznej (rozmaz). Ponadto na powierzchni szyjki macicy mogą rozwijać się choroby niedostrzegalne podczas zwykłego badania we wziernikach, kolposkopia umożliwia wykrywanie nieprawidłowości i ich różnicowanie, pomaga wybrać odpowiednią opcję terapeutyczną.

W badaniu ocenia się budowę, przejrzystość, barwę nabłonka, a także rysunek naczyń krwionośnych. Na tej podstawie opracowano kolposkopową klasyfikację zmian szyjki macicy:

  • prawidłowe obrazy kolposkopowe (grupa 1)
  • nieprawidłowe obrazy kolposkopowe (grupa 2)
  • niejasne obrazy kolposkopowe (grupa 3)
  • inne obrazy kolposkopowe (grupa 4)

Grupy 2 i 3 są wskazaniem do pobrania wycinków celowanych lub pobrania wymazów cytologicznych . Poddanie się badaniu nie wymaga specjalnych przygotowań. Nie ma bariery wiekowej. Na kilka dni przed badaniem nie powinno się współżyć seksualnie ani poddawać badaniu ginekologicznemu. Nie wykonuje się także badania w okresie krwawienia miesiączkowego.

Potrzebne będą informacje o przebytych chorobach narządu rodnego, porodach, ostatnich miesiączkach. Należy zgłosić uczulenie na jod i skłonności do krwawień (skazy krwotoczne).

Kolposkopia jest metodą stosowaną głównie do wczesnego wykrywania stanów przedrakowych szyjki macicy. Dzięki kolposkopii możliwe jest wykrycie i wyłączenie z dalszego postępowania ok. 60-80% zmian łagodnych, nie stwarzających zagrożenia dysplazją ani rakiem.

Dzięki kolposkopii można wykryć wczesną postać raka szyjki macicy (CIN III) w stadium, które jest całkowicie wyleczalne, a bardzo często nie daje jeszcze objawów klinicznych. Czułość w wykrywaniu zmian przedrakowych i wczesnej postaci raka szyjki macicy wynosi 81-97%, zaś w połączeniu z badaniem cytologicznym i histopatologicznym jest bliska 100%.

Dzięki kolposkopii możemy pobierać celowane wycinki z podejrzanych zmian, które mogą być niewidoczne podczas rutynowego badania ginekologicznego.

Zaletą badania jest jego nieinwazyjność, bezbolesność i krótki czas trwania. Już po kilku minutach można dowiedzieć się o jego wyniku. Kolposkopia może być wykonywana wielokrotnie, jest bezpieczna również u ciężarnych.

W ok. 2% przypadków nie udaje się uwidocznić powierzchni szyjki macicy ze względu na zmiany anatomiczne bądź bliznowate.

Za pomocą kolposkopii można też różnicować infekcje, takie jak zakażenie bakteryjne (bacterial vaginosis), drożdżakowe, rzęsistkowe, wirusem opryszczki (HSV) i brodawczaka ludzkiego (HPV).